Borba U Kursumliji

BORBA U KURŠUMLIJI

Sukob Kosaničke čete Topličkog partizanskog odreda sa četnicima u Gornjoj Konjuši, odvijao se u senci borbi većih razmera na planini Pasjači.

U prvoj polovini februara 1942. godine dok su bugarske trupe napadale partizansko uporište na planini Pasjači, četnici su za-tvarali obruč prema reci Toplici, kako bi partizanima onemogućili eventualno izvlačenje ka Jastrepcu. Dok su borbe sa Bugarima trajale, partizansko vođstvo je izdvojilo Kosaničku četu Topličkog partizanskog odreda i uputilo je ka Kuršumliji. Računalo se da četnici napad na Kuršumliju ne očekuju, pogotovu što su partizanske jedinice već angažovane u većim okršajima sa bugarskom vojskom, koja se prvi put pojavljuje na ovom terenu u borbi protiv NOP. Do prvog sukoba Kosaničke čete sa četnicima došlo je kod sela Gornje Konjuše, gde su četnici naterani u bekstvo, a zatim su partizani u jednom dahu, goneći ih, ušli u Kuršumliju. Iznenađenje je bilo ogromno. Dok se Kosta Pećanac spremao da zajedno sa bugarskom vojskom dokrajči partizanske jedinice, partizani osvajaju njegovu tvrćavu - Kuršumliju, u kojoj su on i njegovi ukućani, žena Sofija, sin Milan, zvani Pećanac Mlaći, suvereno vladali Kuršumlijom. Partizani nisu uspeli da osvoje dobro utvrćeni četnički štab u Sokolskom domu, kao ni kuću Koste Pećanca, u kojoj je bila zabarikadirana veća grupa četnika. Sem ovih zgrada, ostali deo grada je bio osloboćen.

Iznenaćenje za Kostu Pećanca bilo je ogromno, jer se u Kuršumliji nalazio njegov "Gorski štab", a sam grad je smatrao svojim najjačim uporištem. Grad su oslobodili Kosanička četa Topličkog partizanskog odreda i Rasinski odred, kada su posle kraće borbe sa četnicima u selu Barlovu, goneći razbijenog naprijatelja, u silovitom naletu ušli u Kuršumliju, radosno dočekani od meštana, koji su u partizanima videli spas od Pećančeve strahovlade. Ponesene raspoloženjem građana partizanske jedinice donose rizičnu odluku da grad drže u svojim rukama. Kosta Pećanac, koji se u to vreme nalazio u Kruševcu, sakupivši desetine četničkih odreda, brojnim snagama napada na oslobođenu Kuršumliju 22. februara 1942. godine i pro-teruje partizanske jedinice, zarobivši pri tome šesnaest boraca Kosaničke čete. U gradu, potom, nastaje istrebljenje svih pristalica Pokreta. Čitav grad, skoro sve stanovništvo isterano je na poljanu i postrojeno. Pećančeva žena je koračala duž kolone i određivala ko će biti streljan, ko će biti uhapšen, a ko batinjan. Sutradan je na ušću Kosaničke reke u Toplicu streljano 25 rodoljuba, a narednih dana broj streljanih se popeo na 120 do 150 ljudi.44

Radi obračuna sa pristalicama NOP Kosta Pećanac u Kuršu-mliji osniva Preki sud, u kome je predsednik suda bio Laketić Savo, a sekretar Jovanović Živojin. Članovi suda su se smenjivali, ali glavni su bili vojvoda Arsa Maričić, Ljuba Vukotić - Kolak, Veljko Đorđević, Svetislav Đorović (svi iz Pećančevog rodnog sela Rače), Simović Tijosav, Čarapić Draža. Njihov zadatak je, u stvari, bio da presude koje su već doneli Kosta i njegova žena, izvrše. Egzekutori su bili sami članovi suda, uz pomoć četovoće Vuka Kujovića i Milije Otovića iz sela Matarove.

Zločincima Arsi Maričiću, Veljku Đuroviću, Veljku Milovanoviću i još nekolicini suđeno je 1946. godine u Prokuplju. U iskazu pred sudom, omladinka iz Kuršumlije, Dana Nikolić koja je 1942. godine hapšena, izjavila je:

"Lično Veljko Đurović je dolazio u zatvor i odvodio na streljanje… Videla sam kada su izveli Milovana Savovića Totu i Dušana zv. Peću i iste noći ih streljali na kuršumlijskom groblju, a te noći streljali su i Dragojević Dimitrija, šumara iz Prištine, jednu devojku, ćerku nekog učitelja, zatim ćerku Dušana Milića, tipografa iz Beograda. Kasnije, aprila 1942. godine, streljali su moju sestru Jelu i njenog druga Čedu u Sokolovici."45

U iskazima drugih preživelih svedoka četničkog pokolja u Kuršumliji, na posleratnom suđenju u Prokuplju, izneti su podaci da je član suda Veljko Mrđenović streljao kuršumlijske rodoljube Stevu Protića i Caneta Popovića. I tako redom, streljanih do broja 128 -kako je zločinac Vukoje Milovanović zabeležio u svome dnevniku, odnosno do broja oko 150, kako je ustanovila komisija za utvrđivanje ratnih zločina posle rata, ili do još većeg broja po tvrđenju grobara Živojina Stojčića iz Kuršumlije: "iako mi nisu dali da sve saranjujem" - kako je izjavio kao svedok na suđenju 1946. godine u Prokuplju.
Iz knjige: ČETNICI KOSTE PEĆANCA U DRUGOM SVETSKOM RATU - Milorada Kozića

BlinkListblogmarksdel.icio.usdiggFarkfeedmelinksFurlLinkaGoGoNewsVineNetvouzRedditYahooMyWebFacebook

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License