Borba U Kursumliji

BORBA U KURŠUMLIJI

Sukob Kosaničke čete Topličkog partizanskog odreda sa četnicima u Gornjoj Konjuši, odvijao se u senci borbi većih razmera na planini Pasjači.

U prvoj polovini februara 1942. godine dok su bugarske trupe napadale partizansko uporište na planini Pasjači, četnici su za-tvarali obruč prema reci Toplici, kako bi partizanima onemogućili eventualno izvlačenje ka Jastrepcu. Dok su borbe sa Bugarima trajale, partizansko vođstvo je izdvojilo Kosaničku četu Topličkog partizanskog odreda i uputilo je ka Kuršumliji. Računalo se da četnici napad na Kuršumliju ne očekuju, pogotovu što su partizanske jedinice već angažovane u većim okršajima sa bugarskom vojskom, koja se prvi put pojavljuje na ovom terenu u borbi protiv NOP. Do prvog sukoba Kosaničke čete sa četnicima došlo je kod sela Gornje Konjuše, gde su četnici naterani u bekstvo, a zatim su partizani u jednom dahu, goneći ih, ušli u Kuršumliju. Iznenađenje je bilo ogromno. Dok se Kosta Pećanac spremao da zajedno sa bugarskom vojskom dokrajči partizanske jedinice, partizani osvajaju njegovu tvrćavu - Kuršumliju, u kojoj su on i njegovi ukućani, žena Sofija, sin Milan, zvani Pećanac Mlaći, suvereno vladali Kuršumlijom. Partizani nisu uspeli da osvoje dobro utvrćeni četnički štab u Sokolskom domu, kao ni kuću Koste Pećanca, u kojoj je bila zabarikadirana veća grupa četnika. Sem ovih zgrada, ostali deo grada je bio osloboćen.

Iznenaćenje za Kostu Pećanca bilo je ogromno, jer se u Kuršumliji nalazio njegov "Gorski štab", a sam grad je smatrao svojim najjačim uporištem. Grad su oslobodili Kosanička četa Topličkog partizanskog odreda i Rasinski odred, kada su posle kraće borbe sa četnicima u selu Barlovu, goneći razbijenog naprijatelja, u silovitom naletu ušli u Kuršumliju, radosno dočekani od meštana, koji su u partizanima videli spas od Pećančeve strahovlade. Ponesene raspoloženjem građana partizanske jedinice donose rizičnu odluku da grad drže u svojim rukama. Kosta Pećanac, koji se u to vreme nalazio u Kruševcu, sakupivši desetine četničkih odreda, brojnim snagama napada na oslobođenu Kuršumliju 22. februara 1942. godine i pro-teruje partizanske jedinice, zarobivši pri tome šesnaest boraca Kosaničke čete. U gradu, potom, nastaje istrebljenje svih pristalica Pokreta. Čitav grad, skoro sve stanovništvo isterano je na poljanu i postrojeno. Pećančeva žena je koračala duž kolone i određivala ko će biti streljan, ko će biti uhapšen, a ko batinjan. Sutradan je na ušću Kosaničke reke u Toplicu streljano 25 rodoljuba, a narednih dana broj streljanih se popeo na 120 do 150 ljudi.44

Radi obračuna sa pristalicama NOP Kosta Pećanac u Kuršu-mliji osniva Preki sud, u kome je predsednik suda bio Laketić Savo, a sekretar Jovanović Živojin. Članovi suda su se smenjivali, ali glavni su bili vojvoda Arsa Maričić, Ljuba Vukotić - Kolak, Veljko Đorđević, Svetislav Đorović (svi iz Pećančevog rodnog sela Rače), Simović Tijosav, Čarapić Draža. Njihov zadatak je, u stvari, bio da presude koje su već doneli Kosta i njegova žena, izvrše. Egzekutori su bili sami članovi suda, uz pomoć četovoće Vuka Kujovića i Milije Otovića iz sela Matarove.

Zločincima Arsi Maričiću, Veljku Đuroviću, Veljku Milovanoviću i još nekolicini suđeno je 1946. godine u Prokuplju. U iskazu pred sudom, omladinka iz Kuršumlije, Dana Nikolić koja je 1942. godine hapšena, izjavila je:

"Lično Veljko Đurović je dolazio u zatvor i odvodio na streljanje… Videla sam kada su izveli Milovana Savovića Totu i Dušana zv. Peću i iste noći ih streljali na kuršumlijskom groblju, a te noći streljali su i Dragojević Dimitrija, šumara iz Prištine, jednu devojku, ćerku nekog učitelja, zatim ćerku Dušana Milića, tipografa iz Beograda. Kasnije, aprila 1942. godine, streljali su moju sestru Jelu i njenog druga Čedu u Sokolovici."45

U iskazima drugih preživelih svedoka četničkog pokolja u Kuršumliji, na posleratnom suđenju u Prokuplju, izneti su podaci da je član suda Veljko Mrđenović streljao kuršumlijske rodoljube Stevu Protića i Caneta Popovića. I tako redom, streljanih do broja 128 -kako je zločinac Vukoje Milovanović zabeležio u svome dnevniku, odnosno do broja oko 150, kako je ustanovila komisija za utvrđivanje ratnih zločina posle rata, ili do još većeg broja po tvrđenju grobara Živojina Stojčića iz Kuršumlije: "iako mi nisu dali da sve saranjujem" - kako je izjavio kao svedok na suđenju 1946. godine u Prokuplju.
Iz knjige: ČETNICI KOSTE PEĆANCA U DRUGOM SVETSKOM RATU - Milorada Kozića

BlinkListblogmarksdel.icio.usdiggFarkfeedmelinksFurlLinkaGoGoNewsVineNetvouzRedditYahooMyWebFacebook

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License

Subscription expired — please renew

Pro account upgrade has expired for this site and the site is now locked. If you are the master administrator for this site, please renew your subscription or delete your outstanding sites or stored files, so that your account fits in the free plan.