Dug Slikarki I Pesnikinji

NOVI NIŠKI SPOMENICI

Dug slikarki i pesnikinji

Završne pripreme za postavljanje bista Nadežde Petrović i Jelene Dimitrijević, projektovanje spomenika srpskoj avijaciJi, a prihvaćena i ideja da se obnovi spomenik kralju Aleksandru Karađorđeviću

Niš, 20. aprila Tokom ovog meseca u Nišu (najverovatnije na suprotnom keju od ulaza u drevnu Nišku tvrđavu) trebalo bi da bude otkrivena bista naše slavne sliharke Nadežde Petrović. To će biti rad jednog od naših najstarijih živih vajara, Milovana Krstića, koji je ovo svoje delo poklonio Nišu kao dug svom rodnom kraju.

Na ovaj način će Niš, kako se ističe; sačuvatispomen na Nadeždu Petrović kao osnivača najstarije likovne kolonije kod nas.

Poznata slikarka je, naime, još 1905. godine u živopisnim predelima Sićevačke klisure kod Niša okupila grupu slikara iz svih krajeva - od Slovenije do Makedonije koji su, skoro deceniju i po posle toga, ušli u sastav Jugoslavije.

Znamenite Nišlije

Na sličan način, a na predlog vajara Aleksandra Šakića, Niš će se odužiti prvoj književnici jugoistočne Srbije Jeleni Dimitrijević. Njena bista će biti postavljena u Niškoj tvrđavi, gotovo na istom mestu gde se nalazio turski harem koji je ona opisala „u svojoj najpoznatijoj knjizi „Pisma iz niškog harema“ (1897. godine). Tokom dvadeset godina, koliko je na kraju prošlog veka provela u Nišu, Jelena Dimitrijević je u ovom gradu napisala i drugu svoju istaknutiju proznu knjigu „Đul -Marikina prikažnja" (1907. godine).

Prema zamisli vajara Šakića Niš bi, zbog tragova koje su u njemu ostavili, na sličan način trebalo da se oduži mnogim umetnicima i značajnim ličnostima, kao što su Stanislav Vinaver, Sibe Miličić, Milutin Bojić, Kosta Delini, Stanislav Binički, Stojan Novaković, Ivo Ćipiko, Velimir Živojinović Masuka, Stevan Todorović, Đorđe Krstić, Vladan Đorđević i drugi. Bistama je dug do sada odužen, sa tog podužeg spiska, samo Stevanu Sremcu, Dobrici Milutinoviću, Branku Miljkoviću i Dušanu Radoviću.

Ali, zato je nedavno Gradska skupština Niša donela odluku da se uradi urbanistički projekat za podizanje spomenika srpskoj avijaciji, u znak sećanja na 24. decembar 1912. godine kada je kod Trupalskih šuma, nedaleko od Niša, formirana Vazduhoplovna ko-manda Kraljevine Srbije i izgrađen prvi vojni aerodrom. Pored ostalih simbola avijatike, spomenik će činiti figura Ikara, zatim grb Kraljevine Srbije s početka ovog veka i uklesan natpiS „Slobodi neba Srbije“. Predviđeno je da spomenik bude predstavljen 2. avgusta, na Dan avijacije.

Spomenik kralju

Posebnu zanimljivost čini, a neznatno je uticalo na ostvarenje poduhvata, to što je baš na rodnom mestu srpske avijacije, pre dve decenije, izgrađen veliki motel „Nais", tako da je bilo potrebno da se novi spomenički kompleks prilagodi postojećim sportsko-rekreativnim sadržajima (olimpijski bazen i igrališta) u okruženju motela. To je bio povod i za manju polemičnu raspravu, u čijem je središtu bilo pitanje da li je ovakvo okruženje pogodno za tako značajan spomenik.

S druge strane, niška Gradska ekupština je bez mnogo rasprave uevojila da u ovogodišnjem. budžetu posebna sredstva budu izdvojena za početak priprema da se obnovi spomenik kralju Aleksandru Karađorđeviću, koji je srušen posle Drutog svetskog rata. Niš je pre više od pola veka bio poznat po tom spomeniku, ne samo zato što je jedini u našoj zemlji imao dva spomenika - konjanika, već više zato što je spomenik Kralju ujedinitelju bio i jedinstveno umetničko i statičko ostvarenje: veliki bronzani konj, sa kraljem kao jahačem u prirodnoj veličini, stajao je na jednoj zadnjoj nozi. Po tome je, pored ostalog, bio poznatiji i od Spomenika oslobodiocima Niša, drugog, sličnog, niškog spomenika - konjanika (rad Avgusta Augustinčića) koji je i sada ukras centralnog gradskog trga.

Nikada nije utvrđena sudbina srušenog konjanika, koji se nalazio na trgu gde je danas park ispred Pravnog i Ekonomskog fakulteta u Nišu. A stalno se ponavlja pitanje da li je pretopljen ili je zaturen u nekom skladištu.

Bez obzira na to što tog odgovora nema, došlo se do procene da, na osnovu postojeće dokumentacije, isti spomenik ponovo može da se izlije i postavi. Javnosti još nije poznato da li se do toga došlo na osnovu celovitije procene stručnjaka, ili se pošlo od želje da se spomenik kralju svakako vrati, a da se putevi do ostvarenja tek traže.

Tihomir Nešić

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License