Elaborat O Jevrejima

24 VIII 1946

ZEMALJSKOJ KOMISIJI ZA UTVRDJIVANJE ZLOČINA OKUPATORA I NJIHOVIH POMAGAČA

BEOGRAD

ELABORAT O JEVREJIMA

U vezi naloga Drzavne Komisije, od 27 jula 1945 godine D.br.2056 i trazenja te Komisije u Br.5413 od 30 jula 1945 godine, Gradsko poverenistvo za utvrdjivanje ratnih zločina okupatora i njihovih pomagača u Nisu, podnosi sledeci

IZVESTAJ

1. Pre rata u gradu Nisu zivelo je preko sto jevrejskih porodica, sa oko 350 clanova.

2. Za vreme okupacije od Jevreja ostalo je kod svojih kuca 4 lica. To su zene koje su bile udate za hriscane.

3. Od Jevreja, koji su za vreme okupacije odvedeni u logore ili izbegli do danas vratilo se svega svojim kucama 7 sedam lica.

4. Danas ukupan broj Jevreja u Nisu iznosi 4 lica. Troje od tih su muskarci preko 50 godina, od kojih je jedan industrijalac, advokat bivsi trgovci. Četvrto lice je zena preko 40 godina.

5. Za sve ostale muske Jevreje ne zna se nista, niti da su ostali u zivotu niti pak da se jos nalaze.

6. Zna se sa velikom verovatnocom, skoro sa izvesnoscu, da danas vise nije u zivotu 343 niskih Jevreja.

7. Iz koncentracionih logora, nije se vratio niko od Jevreja.

8. Materijalno stanje ovih Jevreja, koji su se vratili vrlo je tesko. Velika je oskudica, nedostatak stvari, itd.

9. Za vreme okupacije ratni zločinci Nemci, preuzeli su sledece zakonske mere protivu Jevreja, niskih i uopste:

a) doneta je naredba o prijavljivanju lica jevrejskog porekla, radi evidencije u Feldkomandi;

b) Doneta je naredba o ograničenju kretanja Jevreja po glavnim ulicama i javnim mestima, kao i voznja na tramvajima;

c) Doneta je naredba o zabrani Jevrejima slobodne ili ma kakve kupovine, po radnjama, ducanima i na pijaci. Ovoj naredbi postoji ograničenje, da Jevreji na pijacama mogu kupovati namirnice, tek posle 12 časova.;

d) Doneta je naredba o zabrani Jevrejima da odlaze u Banju i u kupatila, pozorista, bioskope i dr. javne ustanove;

e) Doneta je naredba o obelezavanju Jevreja Solomonovim znakom, na prsima i ledjima, kao i zutom trakom, oko ruke, na kojoj je pisalo da je Jevrejin;

f) Doneta je naredba, kojom su muskarci upucivani na tezak prinudan rad, za nemačku vojnu silu u magacinima, stovaristima, utovaru i istovaru uglja i na zelezničkoj stanici.

Sve ove mere nemačke i domace izdajničke vlasti primenjivale su
izvodile sa preteranom revnoscu, strogosću i surovoscu.
Tom prilikom
vidjani su i iznemogli starci na vrlo teskim radovima kada su ih
nemački vojnici kundacima tukli

e) Posle ovih napred izlozenih mera, doslo je do upucivanja svih muskaraca Jevreja u nemački logor kod Crvenog krsta. Uskoro, zatim u februaru 1942 godine, doslo je do masovnog streljanja na Bubnju. Odmah posle ovog streljanja, sve zene Jevrejke i sva jevrejska deca, oterani su u nemački logor kod Crvenog krsta i otuda oterani u Beograd na Sajmiste. U julu 1942 , dolazi do ponovnog masovnog streljanja Jevreja na Bubnju a zatim sleduju pojedinačna streljanja zajedno sa Srbima. O ovim pojedinačnim streljanjima, izlazile su javne plakate u kojima je bilo naznačeno da su sva streljanaja izvrsena u cilju odmazde, zbog rusenja pruge i drugih sabotaza, od KP i POJ. Uskoro, sredinom 1943 godine, od niskih Jevreja u logoru je ostalo svega 2 lica i to: lekar dr Pijade i instalater Gros, a za sudbinu ostalih se nije nista čulo ni znalo, vec po kazivanju ostalih logorskih zatvorenika, svi su Jevreji streljani. Krajem 1943 godine, streljana su i poslednja dva preostala Jevrejina u logoru.

10. Odmah po dolasku okupatora, naredjeno je prijavljivanje celokupne jevrejske imovine. Posto su Jevreji svoju imovinu prijavili nemačkoj vlasti, Gestapovci su vrsili pretrese po kucama, oduzimajuci od Jevreja sve zlatne stvari i nedajuci im nikakve potvrde o tome. Posle ovih bezakonja, počelo je pljačkanje i oduzimanje posteljnih stvari, namestaj ai odela. A posle deportacije zena i dece, nemacke vlasti iz Feldkomande i Gestapoa, naredile su te su iznete sve stvari iz jevrejskih stanova i iste skupljene u centralni magacin u zgradi oficirskog doma u Nisu. Te sve stvari, Nemci su javno prodavali i tako sve u bescenje rasprodali nasem gradjanstvu.

11. Sa nepokretnom imovinom postupak je bio taj, sto se sva ta imovina u uredbi nemačkog zapovednika za Srbiju, konfiskovana za račun nemačkog Rajha a zatim sve prodao drzavi Srbiji koju je imovinu drzava Srbija, na osnovu Nediceve uredbe, ovu kao svoju sopstvenu, prodavala pojednim licima, preko svog punomocnika Drzavne hipotekarske banke.

12. Sa industrijskim i trgovačkim preduzecima vrsena je likvidacija preko komesara, zatim masovnim odnosenjem robe u Nemacku u nemački magacin. Za kratko vreme sva su takva preduzeca bila likvidirana sem kozare sopstvenika Dajca, koja je nastavila rad, kao preduzece, pod komesarstvom.

13. Prema obavestenjima logorskih mučenika, postupanje sa Jevrejima u niskom nemačkom logoru bilo je drastično. Sve grube i teze poslove stavljeni su im u duznost i za najmanju sitnicu kaznjavani su batinanjem i drugim vrstama mucenja. Ishrana je bila vrlo slaba, uz strogu zabranu, da se sa strane ne primaju paketi. Sve stvari, tih Jevreja, koji su odvedeni na gubiliste, opljačkane su i podeljene nemačkim vojnicima.

14. Kao najmarkantniji slučaj, zlikovačke surovosti moze se istaci postupak pri streljanju lekara dr Berahe, njegovog sina i zeta. Sva trojica zbog uzvika da su Nemci nekulturni i da ce doziveti sudbinu svojih zrtava, bili su predhodno strahovito izmrcvareni udarcima kundaka i bajonetom i tek posle tog mučenja streljani.

15. Kao glavni zločinci, koji su primenjivali sve mere prema Jevrejima i ucetvovali u njihovom streljanju mogu se označiti : Dr Hamer, kapetan iz Stetina, i sef Gestapoa Erih Vineke, pravnik, rodom iz Hamburga, feldkomandant frajher fon Botmer, iz Hanovera i dr Eduard Hanke, sef Upravne grupe pri Feldkomandi u Nisu, rodom iz Magdeburga. Od « folksdojčera » kao krvoloci pokazali su se Karlo Ungar i Stefan Zivkovic, oba agenti Gestapoa, od domacih izdajnika Mirko Zivanovic, sef Specijalne policije u Nisu, rodom iz Pirota.

Sto se tiče organizacija, koje su kao celina učetvovale u zlocinima, prema Jevrejima, moze se označiti: “Folksdojč » grupa u Nisu. Ti folksdojčeri, iz te grupe, prokazivali su i iznalazili Jevreje i pljačkali njihovu imovinu. Svi ti folksdojčeri tako su dosli do raznih skupocenih stvari, udobnih stanova i namestaja. Po jevrejskim kucama i stanovima u glavnom su stanovale porodice folksdojčera i drugi Nemci.

Slika o postupanji prema Jevrejima, ne moze se detaljnije uspostaviti, jer ih je vrlo mali broj ostao u zivotu i niko od njih, ne moze da pruzi blize podatke od napred iznetih. U glavnom, sve vrste postupaka Nemaca nose karakter bezdusnosti, surovosti, mrznje, neljudske grubosti i najnizih ljudskih instikata i osobina.

SFSN

Sekretar

Pretsednik

(nečitko)

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License