Srpske Izbeglice U Nisu 1941

SRPSKE IZBEGLICE U NIŠU 1941.

Pre pedeset godina srpski narod, na okupiranom nodručju Jugoslavije, bio je izložen strahovitom egzodusu: u Hrvatskoj delovala je ustaška kama, u Makedoniji bugarski fašnsti, u Bosni i Hercegovini ustaško-muslimanski fundamentalisti u Vojvodini mađarski strelasti krstovi, na Kosovu i Metohiji veliko-balističke organizacije. Od svih ovih navedenih pro-fašističkih tabora masovno su stradale srpske porodice i uništavana čitava njihova sela i zaseoci. Kraške jame više se nisu punile snegom već leševima poklanih srpskih staraca, žena i dece… Bratoubilačka kob poprimila je surove razmere ratne 1941. godine. Hrvatske ustaše i ostali kvislinzi srpski narod su nazivali kao neku vrstu "ljudskog materijala" koji treba što pre transportovati, streljati i na taj način uništiti. Pred tim bestijalnim zločinom mase srpskih izbeglica pohrlilo je u "Majku Srbiju" kako su oni nazivali svoju zemlju - maticu. U Srbiji su izbeglice naišle na veliko razumevanje. Prihvaćene su sa pažnjom i brigom. Pružena im je organizovana pomoć. Prema podacima Moravske banovine, čije je sedište bilo u Nišu, već 30. oktobra 1941. godine na području Niša, sreza niškog i čitavog područja Moravske banovine bilo je izbeglica i to:

1. Iz Makedonije, odnosno sa područja koje su okupirali Bugari: 30.075

2. Iz Mađarske, odnosno sa područja koje su okupirali Mađari: 5.536

3. Iz Italije. odnosno sa područja koje su okupirali Italijani: 19.835

4. Iz Hrvatske, odnosno sa područja tzv. Ustaške države: 21.183

5. Iz Slovenije, odnosno sa područja sa kojeg su Nemci izvršili deportovanje Slovenaca, bilo je 7.453 izbeglica.

Prema tome na teritoriji Moravske banovine, posebno na području Niša i njegove bliže oko-line pristigla je masa od skoro 85.000 izbeglica kojima je trebalo pružiti koru hleba, stan, ostalu pomoć i prihvatiti brojne izbegličke porodice opterećene nejakom decom pa i onom koja su bila na sisi.

Moravski banovinski odbor Crvenog krsta u Nišu delovao je vrlo brzo i organizovano. Formirao je Komisiju za prihvatanje izbeglica čiji su članovi bili najugledniji građani onoga vremena. Komisija je vsć od aprila 1941. danonoćno radila. otvorila je svoj punkt i na niškoj železničkoj stanici. Tamo je prihvatala izbegličke porodice i organizovala rad poljske kuhinje iz koje su se redovno i brzo delili obroci i topli napitci onim koji su prebegli u grad na Nišavi. Sve izbeglice planski su bile raspoređene kako na gradskom tako i na seoskom području. U Jelašnici i Niškoj Banji takođe je bilo smešteno nešto preko 1.000 izbeglica. U Crvenom krstu uvedeno je dežurstvo, ugroženo i izbegličko stanovništvo dolazilo je sa zahtevima za pomoć. Da bi se ista pružila i sam Crveni krst morao je da je prethodno prikupi. Otuda je Odbor Crvenog Krsta štamlao više apela preko kojih je molio narod Niša i okoline za dobrovoljne priloge u novcu, robi i životnim namirnicama. Brojni građani Niša kao i Opštinski odbori iz Bele Palanke, Sokobanje. Aleksinca, Žitkovca, Ražnja. Gadžinog Hana, Kuršumlije i ostalih mesta sa teritorije banovine odazvali su se pozivu i dostavili veđe količine brašna i ostalih životnih namirnica. Suočeni sa pojavom gladi kod jednog broja izbeglica Moravski banovinski odbor Crvenog Krsta iz Niša uputio je 29. juna 1941. godine dopis Opštinskom odboru Crvenog Krsta u Žitkovcu sa molbom da hitno prikupi i isporuči hiljadu kilograma brašna kako bi se osigurao hleb za one koji su napustili svoja ognjišta.

Banovinski odbor društva Crvenog Krsta u Nišu već januara 1942. podelio je šest hiljada kilograma krompira izbegličkim porodicama i postigao sporazum sa nekim imućnijim porodicama iz Niša o prihvatanju "kao svoje" tridesetoro izbegličke dece, osiguravši im stan, hranu, odeću, obuću, vaspitanje i redovno školovanje.

U istoriji drugog svetskog rata i nemačko-bugarske okupacije, posebno, progresivno mesto zauzimaju ljudi iz niške organizacije Crvenog Krsta koji su sve učinili da bi prihvatili srpske izbeglice iz ostalih delova Jugoslavije i ukazali im onu zaista bratsku, brzu i iskrenu pomoć.

Đorđe Stamenković, Narodne novine

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License