Srpske Izbeglice U Nisu 1941

SRPSKE IZBEGLICE U NIŠU 1941.

Pre pedeset godina srpski narod, na okupiranom nodručju Jugoslavije, bio je izložen strahovitom egzodusu: u Hrvatskoj delovala je ustaška kama, u Makedoniji bugarski fašnsti, u Bosni i Hercegovini ustaško-muslimanski fundamentalisti u Vojvodini mađarski strelasti krstovi, na Kosovu i Metohiji veliko-balističke organizacije. Od svih ovih navedenih pro-fašističkih tabora masovno su stradale srpske porodice i uništavana čitava njihova sela i zaseoci. Kraške jame više se nisu punile snegom već leševima poklanih srpskih staraca, žena i dece… Bratoubilačka kob poprimila je surove razmere ratne 1941. godine. Hrvatske ustaše i ostali kvislinzi srpski narod su nazivali kao neku vrstu "ljudskog materijala" koji treba što pre transportovati, streljati i na taj način uništiti. Pred tim bestijalnim zločinom mase srpskih izbeglica pohrlilo je u "Majku Srbiju" kako su oni nazivali svoju zemlju - maticu. U Srbiji su izbeglice naišle na veliko razumevanje. Prihvaćene su sa pažnjom i brigom. Pružena im je organizovana pomoć. Prema podacima Moravske banovine, čije je sedište bilo u Nišu, već 30. oktobra 1941. godine na području Niša, sreza niškog i čitavog područja Moravske banovine bilo je izbeglica i to:

1. Iz Makedonije, odnosno sa područja koje su okupirali Bugari: 30.075

2. Iz Mađarske, odnosno sa područja koje su okupirali Mađari: 5.536

3. Iz Italije. odnosno sa područja koje su okupirali Italijani: 19.835

4. Iz Hrvatske, odnosno sa područja tzv. Ustaške države: 21.183

5. Iz Slovenije, odnosno sa područja sa kojeg su Nemci izvršili deportovanje Slovenaca, bilo je 7.453 izbeglica.

Prema tome na teritoriji Moravske banovine, posebno na području Niša i njegove bliže oko-line pristigla je masa od skoro 85.000 izbeglica kojima je trebalo pružiti koru hleba, stan, ostalu pomoć i prihvatiti brojne izbegličke porodice opterećene nejakom decom pa i onom koja su bila na sisi.

Moravski banovinski odbor Crvenog krsta u Nišu delovao je vrlo brzo i organizovano. Formirao je Komisiju za prihvatanje izbeglica čiji su članovi bili najugledniji građani onoga vremena. Komisija je vsć od aprila 1941. danonoćno radila. otvorila je svoj punkt i na niškoj železničkoj stanici. Tamo je prihvatala izbegličke porodice i organizovala rad poljske kuhinje iz koje su se redovno i brzo delili obroci i topli napitci onim koji su prebegli u grad na Nišavi. Sve izbeglice planski su bile raspoređene kako na gradskom tako i na seoskom području. U Jelašnici i Niškoj Banji takođe je bilo smešteno nešto preko 1.000 izbeglica. U Crvenom krstu uvedeno je dežurstvo, ugroženo i izbegličko stanovništvo dolazilo je sa zahtevima za pomoć. Da bi se ista pružila i sam Crveni krst morao je da je prethodno prikupi. Otuda je Odbor Crvenog Krsta štamlao više apela preko kojih je molio narod Niša i okoline za dobrovoljne priloge u novcu, robi i životnim namirnicama. Brojni građani Niša kao i Opštinski odbori iz Bele Palanke, Sokobanje. Aleksinca, Žitkovca, Ražnja. Gadžinog Hana, Kuršumlije i ostalih mesta sa teritorije banovine odazvali su se pozivu i dostavili veđe količine brašna i ostalih životnih namirnica. Suočeni sa pojavom gladi kod jednog broja izbeglica Moravski banovinski odbor Crvenog Krsta iz Niša uputio je 29. juna 1941. godine dopis Opštinskom odboru Crvenog Krsta u Žitkovcu sa molbom da hitno prikupi i isporuči hiljadu kilograma brašna kako bi se osigurao hleb za one koji su napustili svoja ognjišta.

Banovinski odbor društva Crvenog Krsta u Nišu već januara 1942. podelio je šest hiljada kilograma krompira izbegličkim porodicama i postigao sporazum sa nekim imućnijim porodicama iz Niša o prihvatanju "kao svoje" tridesetoro izbegličke dece, osiguravši im stan, hranu, odeću, obuću, vaspitanje i redovno školovanje.

U istoriji drugog svetskog rata i nemačko-bugarske okupacije, posebno, progresivno mesto zauzimaju ljudi iz niške organizacije Crvenog Krsta koji su sve učinili da bi prihvatili srpske izbeglice iz ostalih delova Jugoslavije i ukazali im onu zaista bratsku, brzu i iskrenu pomoć.

Đorđe Stamenković, Narodne novine

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License

Subscription expired — please renew

Pro account upgrade has expired for this site and the site is now locked. If you are the master administrator for this site, please renew your subscription or delete your outstanding sites or stored files, so that your account fits in the free plan.